Grenache uitgelegd: van garnacha tot cannonau

Grenache uitgelegd: van garnacha tot cannonau - The Wine Box

TL;DR — Grenache, garnacha en cannonau zijn genetisch exact dezelfde druif, met als bakermat het middeleeuwse Aragón in Noord-Spanje. Door de dunne schil is de wijn licht van kleur, met zachte tannines, rood fruit, witte peper en kruiden, en door de snelle suikeropbouw vaak 14 procent alcohol of meer. Een jonge garnacha schenk je licht gekoeld op 14 tot 15 graden.

Op een fles Cannonau di Sardegna staat nergens het woord grenache, en op een Spaanse garnacha evenmin. Toch drink je drie keer dezelfde druif, alleen in een ander land en met een ander verhaal. Ik krijg geregeld de vraag of cannonau een Sardijnse oerdruif is. Het korte antwoord is nee, en het lange antwoord is interessanter.

Hieronder lees je waar grenache vandaan komt, hoe hij smaakt en waarom, waar hij het best groeit en bij welk eten je hem schenkt. Met de valkuil die op heel wat Spaanse etiketten staat.

Geschreven door Tom Beirnaert, wijn-expert & oprichter van The Wine Box.

Zijn grenache, garnacha en cannonau dezelfde druif?

Ja. Grenache, garnacha en cannonau zijn genetisch exact dezelfde druif. De naam verschilt per land: grenache in Frankrijk, garnacha in Spanje, cannonau op Sardinië. De wetenschappelijke consensus legt de oorsprong in het middeleeuwse koninkrijk Aragón in Noord-Spanje.

De oudste beschrijving dateert van 1513, toen Gabriel Alonso de Herrera de druif in zijn Agricultura General opnam als aragonés, een naam die nog altijd als synoniem geldt. Met de uitbreiding van de Kroon van Aragón trok de druif tussen de veertiende en de zeventiende eeuw naar Catalonië, de Roussillon, de zuidelijke Rhône en Sardinië. Wie meer wil weten over zulke stambomen, leest druivenrassen uitgelegd.

Op Sardinië leeft een ander verhaal. Daar werden bij opgravingen in Sa Osa verkoolde druivenpitten uit de nuraghentijd gevonden, rond 1200 voor Christus, en sommige onderzoekers zagen daarin het bewijs dat cannonau van het eiland komt. DNA-onderzoek van De Mattia en collega's, in 2009 gepubliceerd in het Journal of Horticultural Science & Biotechnology, bevestigde dat cannonau en garnacha identiek zijn, maar vond geen verwantschap met de wilde wijnstokken van Sardinië. Daarbij komen alle kleurvarianten van de druif, de rode, de witte en de grijze, samen enkel in Spanje voor. De Sardijnse these mist daarmee het bewijs.

Let wel op één valkuil. Staat er garnacha tintorera op je fles, dan drink je een andere druif: alicante bouschet, een kruising die Henri Bouschet in de negentiende eeuw maakte, met rood vruchtvlees. Die wijn is inktzwart en tanninerijk, het omgekeerde van echte garnacha. Grenache blanc en grenache gris zijn wel echte familie: natuurlijke kleurmutaties van dezelfde druif.

Hoe smaakt grenache?

Grenache smaakt sappig, warm en zacht, met rijpe bosaardbei, framboos en kers, en in de afdronk witte peper en kruiden zoals tijm en rozemarijn. De tannines zijn fijn, de zuren eerder laag en het alcoholpercentage ligt vaak tussen 14 en 16 procent.

Dat profiel volgt uit de druif zelf. De schil is dun en bevat weinig kleurpigment, waardoor de wijn doorschijnend robijnrood blijft. Tegelijk stapelt grenache in een warme zomer snel suiker op, en die suiker wordt alcohol. Het appelzuur verdwijnt ondertussen, wat de zachte, ronde indruk verklaart. Grenache is ook gevoelig voor zuurstof: na enkele jaren kleurt de rand van de wijn sneller baksteenrood dan bij syrah of cabernet.

Grenache Syrah Tempranillo Pinot noir
Schil en kleur Dun, bleek robijn Dik, diep paars Gemiddeld, robijnrood Zeer dun, licht kersenrood
Alcohol 14 tot 16 procent 13 tot 15 procent 13,5 tot 14,5 procent 12,5 tot 13,5 procent
Zuren Laag tot gemiddeld Gemiddeld tot hoog Gemiddeld Hoog
Tannine Zacht en fijn Krachtig Gemiddeld tot stevig Laag, zijdezacht
Aroma's Bosaardbei, framboos, witte peper, tijm Braam, zwarte peper, olijf Pruim, tabak, vanille, leder Zure kers, bosgrond, paddenstoel
Liefst gerijpt in Grote neutrale vaten, beton, amfora Barriques Amerikaans en Frans eiken Frans eiken

Richtwaarden. Hoogteligging, leeftijd van de stokken en producent zorgen voor afwijkingen.

Het verschil met syrah leg ik uit in shiraz of syrah, dat met tempranillo in tempranillo uitgelegd. Waar grenache ligt op de schaal van licht naar vol, zie je in mijn gids over rode wijn.

Critici noemen grenache weleens een alcoholbom die zonder partners geen spanning heeft. Op vruchtbare vlaktes met hoge opbrengsten klopt dat. Maar oude struiken op arme bodems houden zelf hun rendement laag, en op hoogte blijven de zuren behouden. In de Sierra de Gredos, op 800 tot 1.200 meter, maken wijnmakers bleke, florale garnacha van rond 13,5 procent die eerder aan pinot noir doet denken dan aan de zware Spaanse stijl.

Waar groeit de beste grenache?

De bekendste grenache komt uit de zuidelijke Rhône, Spanje en Sardinië, met Australië als verrassende vierde. Elke streek zet een andere kant van de druif in de verf.

In de zuidelijke Rhône is grenache de hoofddruif van Châteauneuf-du-Pape, Gigondas en Vacqueyras, waar de rolkeien overdag warmte opslaan. Een degelijke Côtes du Rhône kost in België 9 tot 14 euro, Châteauneuf-du-Pape begint rond 38 euro. In de Roussillon maakt de druif ook versterkte zoete wijnen, in Banyuls en Maury. Meer over de Franse streken in mijn overzicht van de Franse wijnregio's.

Spanje is de bakermat, met oude struikwijngaarden in Campo de Borja, Calatayud en Cariñena die sappige garnacha van 8 tot 18 euro opleveren, en de krachtige wijnen van leisteen in Priorat. Zelfs in het hete zuiden kan het fris: de Botani Garnacha (29,50 euro) van Jorge Ordóñez komt van hellingen tot 70 procent in de Sierras de Málaga, aangeplant met stekken van oude stokken uit Calatayud en gerijpt in grote Franse vaten van 600 liter. Het was de eerste rode wijn van 100 procent garnacha in die appellatie, en de Guía Peñín gaf de oogst 2024 94 punten. Meer over Spanje lees je in Spaanse wijn ontdekken.

Op Sardinië heet de druif cannonau en krijgt hij een warm, kruidig en aards karakter met mirte en rozemarijn. De Le Anfore Cannonau (28,50 euro) van Elena Casadei gist en rijpt volledig in amforen van terracotta, zonder hout, op een biologisch en biodynamisch bewerkt domein. Hij won goud met 95 punten op de Decanter World Wine Awards 2021. In Australië ten slotte staan in McLaren Vale en de Barossa nog ongeënte struiken uit de negentiende eeuw.

Cannonau en de mythe van de lange levensduur

Er bestaat geen wetenschappelijk bewijs dat cannonau je leven verlengt. Het verhaal dat Sardijnen honderd worden dankzij hun wijn is hardnekkig, maar de hoge leeftijd in de bergdorpen rond Nuoro verklaren onderzoekers vooral met beweging, voeding en sterke sociale banden.

Het verhaal heeft wel een scheikundige kern. Roger Corder en Alan Crozier toonden in 2006 in Nature aan dat wijnen uit Nuoro twee tot vier keer meer procyanidinen bevatten dan gewone wijnen, door de sterke zon op de berghellingen en door lange schilweking van drie tot vier weken. Dat verklaart de stevige structuur van traditionele cannonau, niet een langer leven. Alcohol blijft een risico voor je gezondheid. Je drinkt cannonau om hoe hij smaakt en waar hij vandaan komt.

De amfora doet wel iets aantoonbaars. Terracotta laat heel langzaam zuurstof door, net als een houten vat, zodat tannines zachter worden en de kleur stabiliseert. Maar klei geeft geen vanille of toast af. Je proeft dus puur fruit en de kruidigheid van het eiland.

Grenache in blends en in rosé

Grenache is vaak de zachte basis van een blend. In de klassieke GSM-blend levert hij het rode fruit en het volume, zoals ik uitleg in shiraz of syrah. De Les Bertholets GSM Grande Reserve (9,50 euro) laat dat voor weinig geld proeven. In Rioja voegen wijnmakers 10 tot 25 procent garnacha toe aan tempranillo voor sappigheid en parfum.

Voor rosé is grenache ideaal: omdat de schil weinig kleur heeft, geeft een korte persing een bleke, zalmroze wijn zonder bitterheid. De Domaine de l'Amaurigue rosé (15,95 euro) uit de Côtes de Provence rust op grenache en cinsault. En de witte mutatie vind je terug in de Perdeberg Rossouw's Heritage (15,50 euro), waarin grenache blanc samen met chenin blanc en viognier op niet-bevloeide struiken in Paarl groeit. Meer over rosé lees je in mijn roségids.

Grenache serveren en combineren

Een jonge, fruitige garnacha schenk je licht gekoeld op 14 tot 15 graden, zonder karaf. Krachtige grenache uit Châteauneuf-du-Pape of Priorat drink je op 16 tot 18 graden, na een tot twee uur in de karaf, en een traditionele cannonau krijgt een uur lucht op 15 tot 17 graden.

Aan tafel houdt grenache van lam, varkensgebraad, barbecue, charcuterie en tapas, en van alles met rozemarijn en tijm. De krachtige stijlen passen bij wildstoofpotten en geroosterde lamsbout, de lichte bij geroosterde groenten. Hoe je karaft, lees je in mijn gids over decanteren, de temperaturen per stijl in mijn tabel met serveertemperaturen.

Tom's tip: zie je na drie of vier jaar een oranjebruine rand in je glas grenache, gooi de fles dan niet weg. De druif heeft weinig kleurpigment en verkleurt sneller dan syrah of cabernet. Ruikt de wijn nog naar rijp rood fruit, kruiden of cacao en niet zurig, dan is hij gewoon aan het rijpen.

Veelgestelde vragen over grenache

Wat is het verschil tussen grenache, garnacha en cannonau?

Grenache, garnacha en cannonau zijn genetisch exact dezelfde druif. De naam hangt af van het land: grenache in Frankrijk, garnacha in Spanje en cannonau op Sardinië. Het smaakverschil komt van terroir en traditie: Franse grenache is zwoel en kruidig, Spaanse vaak sappig, Sardijnse cannonau stevig en aards.

Hoe smaakt een grenache wijn?

Een grenache smaakt sappig, zacht en warm, met rijpe bosaardbei, framboos en kers. In de afdronk proef je witte peper en kruiden zoals tijm en rozemarijn. Door de dunne schil zijn de tannines mild en de zuren bescheiden, terwijl het alcoholpercentage vaak op 14 procent of hoger ligt.

Waarom heeft grenache een lichte kleur maar veel alcohol?

De schil van grenache is dun en bevat weinig kleurpigment, waardoor de wijn bleek robijnrood blijft. In warme zomers maakt de druif wel veel suiker aan, en gisten zetten die suiker om in alcohol. Zo krijg je een lichte kleur met toch 14 tot 16 procent alcohol.

Is garnacha tintorera hetzelfde als garnacha?

Nee. Garnacha tintorera is alicante bouschet, een kruising die in de negentiende eeuw werd gemaakt en die rood vruchtvlees en rood sap heeft. Die druif levert inktzwarte, tanninerijke wijn op, het omgekeerde van de bleke, zachte garnacha. Grenache blanc en grenache gris zijn wel mutaties van dezelfde druif.

Verlengt cannonau je leven?

Nee, daar bestaat geen wetenschappelijk bewijs voor. Traditionele cannonau bevat wel veel procyanidinen door lange schilweking, maar de hoge leeftijd op Sardinië komt vooral door beweging, een mediterraan dieet en sterke sociale banden. Alcohol brengt zelf gezondheidsrisico's mee, dus drink cannonau om de smaak.

Op welke temperatuur serveer je grenache?

Jonge, fruitige grenache drink je licht gekoeld op 14 tot 15 graden, zonder te decanteren. Krachtige wijnen zoals Châteauneuf-du-Pape of Priorat schenk je op 16 tot 18 graden, na een tot twee uur in de karaf. Grenacherosé uit de Provence drink je op 8 tot 10 graden.

Conclusie: één druif, drie gezichten

Grenache, garnacha en cannonau zijn dezelfde druif uit Aragón, met drie gezichten: zwoel en kruidig in de Rhône, sappig of juist verfijnd in Spanje, stevig en aards op Sardinië. Wat ze delen, is de dunne schil die zorgt voor een lichte kleur, zachte tannines en veel fruit.

Proef het verschil door de Botani Garnacha naast de Le Anfore Cannonau te zetten: dezelfde druif, twee eilanden van smaak. Wat ik verder geproefd en gehouden heb, vind je in de Top 50.

Proef grenache zoals hij bedoeld is

Met de Experience Box krijg je elke maand flessen van kleine domeinen die je zelden in de winkel vindt, met mijn uitleg over druif, streek en wat je erbij eet.

Zoek je een specifieke grenache, uit Gredos of Châteauneuf-du-Pape? Stuur me een berichtje via het contactformulier en ik ga ernaar op zoek.

Geschreven door Tom Beirnaert — wijn-expert & oprichter van The Wine Box. Ik selecteer maandelijks wijnen van kleine domeinen wereldwijd en geloof dat goede wijn geen diploma vereist, alleen nieuwsgierigheid.

Terug naar Blogs